POLSKIE TOWARZYSTWO BALNEOLOGII I MEDYCYNY FIZYKALNEJ

Numer 1-2-2001

BALNEOLOGIA POLSKA 2001 ZESZYT 1-2

STRESZCZENIA

1. " Wpływ wód mineralnych, swoistych o różnym stopniu mineralizacji , stosowanych w krenoterapii, na poziom elektrolitów oraz na równowagę kwasowo-zasadową we krwi szczurów"
Autorzy: Michał Drobnik, Teresa Latour

Wnioski
A/ Wykonane badania wód wodorowęglanowo- sodowych, w tym również swoistych naturalnie nasyconych dwutlenkiem węgla, wykazały, że kierunek i intensywność ich oddziaływania są bardzo zróżnicowane.
B/ Badane wody powodowały przede wszystkim istotne zmiany wartości składników biorących udział w procesach oddechowych oraz komponentów metabolicznych równowagi kwasowo-zasadowej krwi szczurów. Świadczy to o możliwości wystąpienia zaburzeń tej równowagi w wyniki długotrwałego stosowania tych wód.
C/ Po 24-dniowym stosowaniu badanych wód stwierdzono, że niektóre z nich wpływają statystycznie znamiennie i przy tym różnie na poziom podstawowych elektrolitów w surowicy krwi, zwłaszcza potasu, magnezu i wapnia. Stężenie elektrolitów w surowicy krwi nie jest proporcjonalne do ich stężenia w wodzie. 
D/ Nie można wyłącznie na podstawie składu chemicznego wody mineralnej leczniczej jest przez podobieństwo między różnymi wodami wnioskować o terapeutycznym zastosowaniu wody bez uprzedniego przeprowadzenia badań farmakologicznych i klinicznych.

Streszczenie.

Na podstawie przeprowadzonych badań doświadczalnych wykazano, że lecznicze wody mineralne ze źródeł " Pitoniakówka" "B-4", " 16-Wiesława", "Zdzisław" i
" Marysieńka " stosowane u szczurów przez okres 24 dni dożołądkowo w określonej dawce dziennej powodowały statystycznie znamienne i różne przy tym zmiany poziomu badanych elektrolitów , zwłaszcza potasu, wapnia i magnezu. W zakresie parametrów równowagi kwasowo- zasadowej krwi obserwowano zmiany świadczące o możliwości wystąpienia kwasicy bądź zasadownicy oddechowej lub metabolicznej o różnym charakterze.


2. "Badanie biodostępności składników mineralnych i organicznych borowin przy użyciu membran ( błon) dializacyjnych"

Autorzy: Teresa Latour, Danuta Sziwa, Krystyna Czajka

Streszczenie

Efekty biochemiczne uzyskiwane pod wpływem zabiegów borowinowych , zwłaszcza z użyciem masy borowinowej o temperaturze pokojowej lub izotermicznej w stosunku do temperatury ciała, wskazują, że są one w dużej mierze związane z wpływem składników chemicznych borowiny. Mogą one oddziaływać na powierzchni skóry lub w pewnym stopniu i w odpowiednich warunkach mogą przenikać przez skórę, a następnie do głębszych warstw i przyległych tkanek. Wykonano badania biodostępności związków humusowych i mineralnych z borowin i preparatów torfowych, stosując błony dializacyjne. W dializatach oznaczano zmiany odczynu, przewodnictwa elektrolitycznego i zawartość wymienionych substancji humusowych. Wykonywano również badania in vitro dializatów na układ odpornościowy, posługując się testem cytotoksycznym z hydrokortizonem według metody Trainin N., Leva Y i Varde R. stwierdzono, że dializaty zwiększały istotnie przeżywalność mysich tymocytów w 18-20 godzinnych hodowlach z hydrokortizonem. Świadczyło o działaniu ochronnym składników dializatu w stosunku do tymolitycznego wpływu hydrokortizonu. Działanie ochronne (zwiększające odporność) wzrasta wraz ze wzrostem stężenia rozpuszczonych w dializacie związków humusowych.


3. " Pole elektroencefalograficzne Beta i Theta z zespołem Downa po megnetostymulacji wolnozmiennymi polami magnetycznymi"

Autorzy: Maria Pecyna, Ludwika Sadowska

Streszczenie.

W pracy przedstawiono wyniki oddziaływania pól magnetycznych na wartości amplitud fal beta i theta rejestrowanych w trybie on line za pomocą podsystemu Cap Scan EEG/EMG systemu Biofeedback z odprowadzeń F3-C3 i F4-C4 u dzieci z zespołem Downa objętych wczesną (grupa A) i późna (grupa B) kompleksową rehabilitacją według " Wrocławskiego modelu usprawniania " Badania wykonano u 28 dzieci w Pracowni Psychofizjologii Akademii Pedagogiki Specjalnej im Marii Grzegorzewskiej w Warszawie. Na podstawie dokonanych analiz statystycznych stwierdzono, że pola magnetyczne modyfikują rejestrowane fale beta i theta w kierunku właściwym dla fizjologicznego obrazu charakteryzującego koncentrację uwagi. Oznacza to, że gdy wzrastają wartości amplitudy fal beta, to automatycznie maleją wartości amplitudy fal theta. Tak więc metodą magnetostymulacji można nie tylko korzystnie wpłynąć na stopień koncentracji uwagi, lecz także u dzieci z zespołem Downa skutecznie poprawić opóźniony rozwój tej koncentracji.

4. " Oddziaływanie wody mineralnej - borowej na niektóre wskaźniki przemiany materii u zwierząt doświadczalnych"

Autorzy: Maria Drobnik, Teresa Latour

Streszczenie.
Na podstawie przeprowadzonych badań doświadczalnych wykazano, że woda borowa z ujęcia "B-4" w Szczawnicy, stosowana doustnie ''ad libitum'' przez 30 dni, powodowała statystycznie znamienne podniesienie poziomu potasu, wapnia i frakcji HDL cholesterolu oraz statystyczne zmniejszenie stężenia sodu i magnezu w surowicy krwi szczurów. Obserwowano zmiany świadczące o wystąpieniu nie wyrównanej kwasicy metabolicznej. Nie stwierdzono istotnego wpływu badanej wody na parametry gospodarki białkowej, węglowodanowej oraz morfologii.


5. Aktualny rozwój krenoterapii w schorzeniach metabolicznych we francuskich stacjach uzdrowiskowych.

Michel Boulange

Streszczenie.
Francuskie stacje balneologiczne dostosowane do łącznego leczenia chorób metabolicznych oraz chorób układu pokarmowego i układu moczowego, przeżywając od dziesiątków lat regresję w swojej działalności. Pozostają jednak nadal aktywne dzięki stosowaniu leczenia wodami, przyjmowaniu sportowców, a także dzięki odpowiednim połączeniom komunikacyjnym, jak również przemysłowej produkcji wód butelkowanych. Schorzenia układu moczowego to przede wszystkim choroby układu ekskrecyjnego w przebiegu kamicy i po litotrypsji. W zakresie układu pokarmowego wskazania są ograniczone do dyspepsji i czynnościowych zaburzeń jelitowych. Jeśli chodzi o choroby czysto metaboliczne (cukrzyca, hyperlipidemia, nadwaga i otyłość) to wymagają one specjalistycznego leczenia połączonego z edukacją pacjenta, zajmująca równorzędne miejsce z leczeniem balneologicznym.

6. Wpływ pola elektromagnetycznego na układ odpornościowy.

Ewa Folnarczyk-Wachowska, Jan Czernicki, Adam Miecznik, Krzysztof Zeman

Streszczenie

W artykule omówiono wyniki obserwacji i doświadczeń nad wpływem pola elektromagnetycznego wysokiej lub niskiej częstotliwości na układ odpornościowy. Pole elektromagnetyczne może działać na komórki immunokompetentne, wpływając na mechanizmy przekazywania sygnału w komórce. Przedstawiono także potencjalne aplikacje terapeutyczne zastosowania magnetoterapii w schorzeniach przebiegających z dysfunkcją układu odpornościowego.

7. Ocena przydatności krioterapii u chorych na bóle krzyża związane z dyskopatią i zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa.

Tadeusz Syczyński, Robert Gasik, Izabela Krzemińska-Dąbrowska, Bohdan Pyskło.

Streszczenie
Przeprowadzono badania 163 chorych na dyskopatie lędźwiowego odcinka kręgosłupa, podzielonych losowo na 2 podgrupy.61 chorych (grupa kontrolna) leczono według następującego schematu: 
1. Ułożenie chorego w łóżku w obciążającej kręgosłup
2. stosowanie wyciągów kręgosłupa w liczbie 15
3. wykonywanie ćwiczeń w odciążeniu 
4. stosowanie zespołowej gimnastyki leczniczej opracowanej dla chorych z dyskopatią.
102 chorych leczono również według tego samego schematu, dołączając krioterapię ogólną i miejscową w liczbie 15 zabiegów. Dołączenie krioterapii poprawiło wyniki leczenia chorych z bólami korzeniowymi oraz ograniczeniem zakresu ruchów kręgosłupa, natomiast w całej grupie leczonej krioterapią w porównaniu z grupą kontrolną wyniki leczenia nie różniły się znamiennie statystycznie.

8. The effects of aquatic exerciste on paro and the functional parameters of the postmenopausal osteopenic and osteoporotic subjects.
Wpływ ćwiczeń w wodzie na ból i parametry funkcjonalenj aktywności u osób z pomenopauzalną osteopenią i osteoporozą.

A.Ay, M. Yurtkuran

Streszczenie.
Osteoporoza u kobiet w wieku pomenopauzalnym, prowadzących siedzący tryb życia, jest ważnym problemem zdrowotnym, a czynniki związane z utrata masy kostnej oraz klinicznymi tego konsekwencjami są intensywnie badane. Sugeruje się, że umiarkowany wzrost fizycznej aktywności u osób z pomenopauzalną osteoporozą zwiększa zawartość składników mineralnych kości, zapobiega bólowi oraz pojawieniu się zaburzeń w normalnej aktywności fizycznej. Celem tego kontrolowanego badania była ocena wpływu ćwiczeń w wodzie na ból i funkcjonalne parametry u osób z osteoporozą, prowadzących siedzący tryb życia. 36 kobiet w 
wieku 49-65 lat (średnia 54,8) z pomenopauzalna osteopenią i osteoporozą 
( kryteria klasyfikacji według WHO) przyjęto do Ataturk balneotherapy and Rehabilitation Center (ARMKK). Poziom aktywności oceniono według skali Sinaki, natomiast gęstość kości piętowej - przy użyciu Quantitative Ultrasonometer (QUS). Badaną grupę obserwowano przez 6 miesięcy - 18 osób , które poddano ćwiczeniom w wodzie, oraz 18 osób, które stanowiły grupę kontrolną. Grupa wykonywała ćwiczenia zgodnie ze skalą tolerancji wysiłku Boarda w zakresie 10-13 przez 40 minut dziennie (3 razy w tygodniu). Oceniono następujące parametry: dolegliwości bólowe w ciągu dnia i nocy (VAS), algometryczne pomiary bolesności uciskowej wyrostków kolczystych kręgów (PST) i około kręgosłupowych mięśni grzbietu (PVT). Dokonywano także oceny całościowej i funkcjonalnej pacjenta. Grupy na początku badania ujednolicono pod względem wieku, długości okresu pomenopauzalnego, wskaźnika BUAT (QUS), stopnia bólu (VAS algezymetria) oraz stopnia zaburzeń funkcjonalności. Wszystkie badane wskaźniki bólu i zaburzeń funkcjonalności w grupie poddanej ćwiczeniom wykazały znaczącą poprawę, podczas gdy w grupie kontrolnej zmian nie obserwowano. Podsumowując, należy stwierdzić , że ćwiczenia w wodzie mogą służyć jako element uzupełniający leczenie osób z pomenopauzalną osteoporozą.

9. Prewencja cukrzycy typu 2 w modelu terapii uzdrowiskowej.

Irena Ponikowska, Jacek Chojnowski, Iwona Szczawińska, Konrad Włodarczyk, Khaui Vu.

Streszczenie.
Celem pracy było opracowanie programów prewencji pierwotnej i wtórnej dla chorych na cukrzycę typu 2 w modelu uzdrowiskowym oraz wdrożenie ich do praktyki. Lecznictwo uzdrowiskowe dysponuje korzystnymi warunkami do prowadzenia profilaktyki i leczenia chorych na cukrzycę oraz pełnej realizacji programów edukacji zdrowotnej. Ustalono, że w kraju jest obecnie pięć uzdrowisk przygotowanych do prowadzenia prewencji pierwotnej oraz cztery do prowadzenia prewencji wtórnej cukrzycy. Najpierw w tych uzdrowiskach powinien być wdrożony prawidłowo skonstruowany program prewencji pierwotnej i wtórnej cukrzycy. Temu celowi miało służyć niniejsze opracowanie. Program prewencji cukrzycy typu 2 w modelu uzdrowiskowym obejmuje: leczenie dietetyczne, leczenie treningiem fizycznym , balneofizykoterapię, farmakoterapię oraz edukacje zdrowotną. Poszczególne elementy programu prewencji cukrzycy zostały omówione w artykule. Opracowany przez nas program prewencji cukrzycy wdrożono do praktyki oraz podjęto działania zmierzające do jego oceny, biorąc pod uwagę parametry kliniczne i biochemiczne. W ciągu 24- dniowego realizowania programu prewencji pierwotnej u chorych na cukrzycę uzyskano przeciętnie od 5,0 do 9,2 kg utraty ciała u otyłych różnego stopnia, co stanowiło od 6 do 15 % masy wyjściowej . Program ten okazał się tym skuteczniejszy, że straty masy ciała następowały jedynie kosztem masy tłuszczowej , natomiast masa mięśniowa pozostała całkowicie zachowana. W wyniku zastosowanego leczenia według ustalonego programu uzyskano istotnie statystycznie zmniejszenie metabolicznych czynników ryzyka cukrzycy i miażdżycy: cholesterolu całkowitego, LDL cholesterolu, trójglicerydów we krwi, glikemii oraz stężenie fibrynogenu we krwi. Zastosowane metody balneologiczne, wchodzące w skład programu prewencyjnego, pozwoliły na poprawę ukrwienia kończyn dolnych ( prewencja wtórna) oraz na dobre wyrównanie cukrzycy. Na podstawie własnego wieloletniego doświadczenia oraz uzyskanych w tej pracy wyników stwierdzono, że prewencja pierwotna i wtórna cukrzycy typu 2 powinna być w szerokim zakresie realizowana w warunkach uzdrowiskowych. Program prewencji pozwala na uzyskanie dobrych wyników, co zostało sprawdzone własnymi badaniami. Dlatego powinien być jak najszybciej wprowadzony do praktyki uzdrowiskowej. Na realizację programów prewencyjnych, w tym i tych, które są realizowane w uzdrowiskach, należy przeznaczać więcej niż dotychczas środków finansowych.

10. Zespoły przeciążeniowe - problem diagnostyczny i kliniczny, doświadczenia własne.
A. Raczkiewicz, W. Haładyna, M. Sadowska, W Kuliński

Streszczenie.

Zespoły przeciążeniowe układu ruchu zaburzeń, w przypadku których- na skutek działania czynników mechanicznych - dochodzi do zachwiania równowagi miedzy tkankowymi procesami zużycia i regeneracji co prowadzi do upośledzenia funkcji zajętej tkanki. Poddano analizie 674 przypadki chorych z zespołami przeciążeniowymi (8,2 % ogółu pacjentów) leczonych w Pracowni Fizykoterapii i Rehabilitacji Polikliniki CSK WAM. Przedstawiono etiopatogenezę zespołów przeciążeniowych. Diagnostykę prowadzono na podstawie wywiadów i badań przedmiotowych. W leczeniu stosowano kinezyterapię i zabiegi fizykalne
(najczęściej : jontoforezy i fonoforezy leków przeciwbólowych, prądy niskiej częstotliwości i krioterapię). Poprawę uzyskano u 97 % chorych (u 77 % częściową, u 20 % całkowitą). Ponadto zalecenia dotyczące sposobu racjonalnego zastosowania postępowania fizykalno - usprawniającego w tym schorzeniu.

 

11. Etiopatogeneza bólowych zespołów kręgosłupa lędźwiowo- krzyżowego.
A.Żytkowski

Streszczenie 
Zespoły bólowe odkręgosłupowe to lawinowo narastająca epidemia współczesnych czasów. Mimo ciągłego rozwoju wiedzy medycznej postęp w rozpoznawaniu ich przyczyn jest wciąż niezadawalający. Zaprezentowano przegląd różnych etiologii. Podkreślono dominującą rolę obciążeń cywilizacyjnych a zwłaszcza przymusowych pozycji siedzących w wywoływaniu zmian patologicznych kręgosłupa. Skoncentrowano się na etiopatiogenezie choroby krążka międzykręgowego. Zaprezentowano ją w kontekście czynników biomechanicznych od etapu pierwotnych zmian w jądrze miażdżystym do fazy zaawansowanych odczynów wytwórczych adaptacyjno - kompensacyjnych w rozwiniętej spondylozie.

12. Ryzyko wystąpienia stresu ciepła w wybranych uzdrowiskach Polskich. 
B Krawczyk

Streszczenie 
Biorąc za podstawę wskaźnik stresu cieplnego (HSI) zbadano ryzyko wystąpienia stresu ciepła o różnej intensywności na przykładzie kilku uzdrowisk polskich leżących na obszarach o różnych warunkach fizycznogeograficznych. Są to : Ustka i Kamień Pomorski ( Uzdrowiska nadmorskie). Inowrocław i Nałęczów (nizinne) oraz Iwonicz i Muszyna (podgórskie). Stwierdzono znaczne zróżnicowanie czasowe i przestrzenne wartości wskaźnika HSI (tab 1). Częstość pojawiania się silnego i bardzo silnego stresu ciepła stanowi od 17 do 27 % przypadków, natomiast możliwość przegrzania ustroju człowieka (2-4% dni w każdym z miesięcy półrocza ciepłego). Te niebezpieczne dla człowieka warunki biotermiczne pojawiają się najczęściej w sierpniu i lipcu (ryc).

13. Umieralność i wypadkowość drogowa w różnych typach sytuacji synoptycznej.
M. Kuchcik

Streszczenie 
W pracy przedstawiono wyniki analiz umieralności i wypadkowości drogowej w zależności od warunków pogodowych, które potwierdziły , że inne warunki meteorologiczne odpowiedzialne są za wzrost liczby wypadków drogowych, inne za zwiększenie liczby zgonów. Większa wypadkowość występuje w dniach cechujących się dużymi zmianami elementów meteorologicznych(zwłaszcza ciśnienia atmosferycznego) oraz zmniejszeniem dopływu promieniowania atmosferycznego, w czasie których wydłuża się czas reakcji prostej. Wzrost umieralności notowany jest zazwyczaj w skrajnie gorącym lub zimnym powietrzu, które znacznie obciąża prace układu termoregulacyjnego.

 

14. Biometeorologiczne pory roku na tle zmieniających się warunków klimatycznych.

Ż. Papiernik

Streszczenie
Celem opracowania jest prezentacja sezonowej zmienności warunków klimatu odczuwalnego oraz ocena wielkości zmian klimatu odczuwalnego, która nastąpiła w skutek zmian klimatycznych w II połowie XX wieku Analizowano dobowe wartości elementów meteorologicznych zarejestrowanych na stacji meteorologicznej Łódź-Lublinek w dwóch dziesięcioleciach :1959-68 oraz 1988-98.Uznano, że wybrane dekady pozwalają na wykrycie znaczących tendencji zmian klimatycznych, ponieważ dzieli je nie tylko 30- letni odstęp, lecz także usytuowanie w odmiennych epokach cyrkulacyjnych - dekada pierwsza to osłabiona cyrkulacja strefowa i rozwój południkowych form cyrkulacji, dekada druga natomiast to znaczne nasilenie zachodniego przenoszenia mas powietrznych. Można oczekiwać , że dwa tak różne okresy wskażą dość wyraźnie zakres zmienności współczesnego klimatu. Wykazano m.in. że w dekadzie 1989-98 nastąpił przyrost usłonecznienia i promieniowania słonecznego, ocieplenie zimowe i letnie, pewien wzrost zawartości pary wodnej w powietrzu oraz wzrost wartości ciśnienia atmosferycznego, a także zmniejszenie się prędkości wiatru, liczby dni z pokrywą śnieżną, rocznej sumy opadów oraz udziału opadów letnich w sumie rocznej. Szczegółowej analizie poddano sezonowy przebieg wskaźników bioklimatycznych. Zanotowano wiele różnic między dekadami. Obliczono standaryzowane wartości czterech wskaźników stresu: wskaźnika zimna (według wielkości ochładzania wiatrem WCI<930), wskaźnika ciepła (według temperatury ekwiwalentnej Te <44), wskaźnika niedoboru światła (według usłonecznienia S>4) oraz wskaźnika meteorotropowego ( według wielkości międzydobowych zmian ciśnienia atmosferycznego). Wykorzystując średnie 10- dniowe wartości wymienionych wskaźników oraz procedurę Warda, zestawiono dekady najbardziej podobne ze względu na nasilenie stresu biometeorologicznego. Grupy tych dekad, w sekwencjach określonych przez kalendarz ,wyznaczały trwanie sezonów biometeorologicznych. Sezony te różnią się stopniem stresu wywoływanego oddziaływaniem poszczególnych składników środowiska atmosferycznego. W dekadzie 1959-68 wyróżniono pięć sezonów, w dekadzie zaś 1989-98- sześć. Wyraźnie obniżyły się oceny stresu klimatycznego w sezonach zimowych, w drugiej dekadzie także stwierdzono mniejsze kontrasty w sezonowym przebiegu warunków klimatu odczuwalnego.


15. Zakład przyrodoleczniczy w Krakowie matecznym.

L. Rajchel

Streszczenie

W centrum Krakowa znajduje się zakład przyrodoleczniczy, który do celów balneoterapeutycznych wykorzystuje wody mineralne siarczanowo- siarczkowe udostępnione w trzech otworach na Matecznym. Od 1970 r. na terenie zakładu istnieje rozlewnia wody mineralnej "Krakowianka". Woda ta charakteryzuje się bogactwem składników mineralnych , które są ważnym czynnikiem w profilaktyce zdrowotnej.

W podręczniku tym znajduje się:
- Sprawozdanie z wyjazdu do uzdrowisk francuskich w dniach 4-10 maja 2001
- Wspomnienie w setną rocznicę urodzin -dr med. Irena Konarska (1901-1985)
- Wspomnienia pośmiertne - Tadeusz Mika (1928-2000)
- Informacje o egzaminach
- Recenzja książki :" Wolnozmienne pola magnetyczne w badaniach psychofizjologicznych" autor prof. Maria Bogumiła Pecyna

KONTAKT

Polskie Towarzystwo Balneologii i Medycyny Fizykalnej
Zarząd Główny
ul. Leśna 3
87-720 Ciechocinek

tel/fax: 54 283 39 45 lub tel. 54 283 39 15
NIP 891-14-16-614
Nr konta BZ WBK o/ Ciechocinek 66 1500 1780 1217 8001 4444 0000