POLSKIE TOWARZYSTWO BALNEOLOGII I MEDYCYNY FIZYKALNEJ

Numer 4-2006

Balneologia Polska Tom XLVII 4/2006


Aktualne wskazania i możliwości zastosowania hiperbarycznej terapii tlenowej
MAREK KAWECKI, Grzegorz Knefel, Bożena SZYMAŃSKA, Mariusz NOWAK, Aleksander SlEROŃ


Streszczenie
Wstęp: Hiperbaryczna terapia tlenowa będąca metodą inhalacji chorego czystym tlenem pod ciśnieniem umożliwia znaczne zwiększenie prężności tlenu we krwi na zasadzie fizycznego rozpuszczania się w osoczu. Wskazana jest dla pacjentów z niedokrwionymi i niedotlenionymi tkankami i/lub ranami, w celu wspomagania ich gojenia się równolegle ze stosowanymi w tym samym czasie standardowymi procedurami terapeutycznymi. Terapię HBO podejmuje się na podstawie wskazań Europejskiego Komitetu Medycyny Hiperbarycznej oraz listy procedur zatwierdzonych przez NFZ.
Cel pracy: Przedstawienie aktualnej wiedzy na temat wskazań formalnych oraz przeciwwskazań do zastosowania HBO oraz zasad kontraktowania tych procedur w NFZ.
Wskazania do podjęcia terapii HBO zostały ustalone na konferencji Europejskiego Komitetu Medycyny Hiperbarycznej (ECHM) oraz (w USA) na konferencjach Stowarzyszenia Medycyny Podwodnej i Hiperbarycznej (UHMS). Obejmują one wiele jednostek chorobowych zarówno o przebiegu ostrym jak i schorzenia przewlekłe takie jak: zatrucie CO, zator gazowy, choroba dekompresyjna czy trudno gojące się rany (np. owrzodzenia troficzne podudzi) lub uszkodzenia tkanek po radioterapii i zapalenia kości i szpiku. HBO wykorzystuje się też w leczeniu schorzeń nie znajdujących się w oficjalnych listach wskazań (udary mózgu, choroby skóry, urazy w sporcie, choroba Leśniowskiego-Crohna, stwardnienie rozsiane) aczkolwiek w większości tego typu przypadków prowadzi się nadal badania mające na celu potwierdzenie skuteczności HBO. W Polsce wskazania do stosowania tlenu hiperbarycznego zostały ustalone przez NFZ na podstawie wskazań ECHM.
Wniosek: W miarę nabywania doświadczenia przez poszczególne ośrodki hiperbaryczne, wzrasta liczba wskazań do zastosowania HBO i coraz częściej staje się ona metodą leczenia z wyboru.
Słowa kluczowe: hiperbaria, zalecenia terapeutyczne, wskazania, przeciwwskazania 
 

Fizjoterapia w zesztywniającym zapaleniu stawów kręgosłupa
Elżbieta Kuncewicz, Ewa Gajewska, Magdalena Sobieska, Magdalena Atarowska

Streszczenie
Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (zzsk) to przewlekły proces zapalny z grupy spondyloartropatii seronegatywnych, obejmujący stawy krzyżowo-biodrowe, drobne stawy kręgosłupa, pierścienie włókniste i więzadła kręgosłupa. Jednostka ta dotyczy ok. 1% populacji osób dorosłych, przy czym predysponowani są młodzi mężczyźni. Wśród czynników sprzyjających rozwojowi zysk wymienia się obecność antygenu HLA-B27. Rozwój choroby może przebiegać skrycie, u niektórych chorych zmiany w stawach krzyżowo-biodrowych poprzedzają nawracające wysiękowe zapalenie stawu skokowego lub kolanowego, a także nawracające zapalenie tęczówki. Do wczesnych objawów zysk należy zaliczyć obustronne bóle w okolicy krzyżowej promieniujące do pachwin, pośladków, stawów kolanowych, nasilające się w spoczynku.
W miarę rozwoju choroby, wraz z zajęciem kolejnych segmentów kręgosłupa, chory odczuwa opasujące bóle klatki piersiowej i karku.
Ewolucja choroby jest nieprzewidywalna. Istnieją postacie, w których zmiany utrzymują się na poziomie stawów krzyżowo-biodrowych przez wiele lat nie rozprzestrzeniające się na kręgosłup, w innych postęp choroby jest szybki i trudny do opanowania, stąd konieczność tworzenia indywidualnego programu leczniczego z uwzględnieniem czasu trwania choroby, jej okresu, stopnia zaawansowania zmian czynnościowych i wieku chorego. U pacjentów z zysk stosuje się stałą kinezyterapię, którą powinny poprzedzać zabiegi termalne, masaż lub w warunkach uzdrowiskowych zabiegi balneologiczne.

Słowa kluczowe: zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, fizjoterapia, program terapeutyczny, balneoterapia

Zachowanie się markerów obrotu kostnego u chorych z osteopenią pod wpływem leczniczych zabiegów hypertermalnych

PlOTR KALMUS, Irena PONIKOWSKA, Jacek CHOJNOWSKI

Streszczenie
Autorzy ocenili wpływ gorących zabiegów fizykalnych stosowanych w lecznictwie uzdrowiskowym na metabolizm tkanki kostnej u chorych z rozpoznaną densytometrycznie osteopenią oraz z towarzyszącą chorobą zwyrodnieniową stawów, na podstawie obserwacji zmian poziomu/aktywności wybranych markerów obrotu kostnego. Grupa badana otrzymywała balneologiczne zabiegi hypertermalne, grupa kontrolna zabiegi balneologiczne pozbawione czynnika termicznego.
Po zastosowaniu leczenia w obu analizowanych grupach chorych, ani bezpośrednio ani też w terminie odległym, nie stwierdzono istotnych różnic w zakresie poziomów/aktywności badanych markerów obrotu kostnego. Analiza otrzymanych wyników badań pozwoliła na wysunięcie wniosku, iż hypertermalne zabiegi lecznicze stosowane w programach leczenia uzdrowiskowego nie nasilają tempa metabolizmu kostnego.
Słowa kluczowe: osteopenią, termoterapia, markery obrotu kostnego
 

Terapia tlenem hiperbarycznym w Centrum Leczenia Oparzeń doświadczenia własne.
Marek Kawecki, Grzegorz Knefel, Bożena Szymańska, Mariusz Nowak, Aleksander Sieroń


Streszczenie
Początki hiperbarycznej terapii tlenowej (HBO) w Centrum Leczenia Oparzeń sięgają kwietnia 2002 roku, kiedy to uruchomiono pierwszą komorę jednomiejscową. Pierwsze zabiegi wykonano u oparzonych górników po wypadku spowodowanym wybuchem metanu. Pod koniec 2003 roku uruchomiono drugą komorę jednomiejscową, a w maju 2006 roku otwarto Pracownię Hiperbarii Tlenowej wyposażoną w komorę wielomiejscową. Terapię HBO podejmuje się na podstawie wskazań Europejskiego Komitetu Medycyny Hiperbarycznej oraz listy procedur zatwierdzonych przez NFZ.
Cel pracy:
Celem pracy jest przedstawienie własnych doświadczeń w zastosowaniu HBO w Centrum Leczenia Oparzeń w latach 2002-2006.
Materiał i metody: 
Materiał stanowi 391 chorych w tym 103 kobiety i 298 mężczyzn w wieku do 10 miesięcy do 86 lat, u których wykonano 5172 zabiegi hyperbarii tlenowej. Leczeniu w komorze poddano chorych z oparzeniem termicznymi, elektrycznymi, odmrożeniami, owrzodzeniami troficznymi, odleżynami, zgorzelą gazową klostridialną i nieklostridialną, ropowicą skóry i tkanki podskórnej, stopą cukrzycową, zespołami zmiażdżenia i pourazową martwicą tkanek miękkich, nagłą głuchotą, zapaleniem kości i szpiku, zatruciem tlenkiem węgla, zakażeniem beztlenowcami loży po nefrektomii, nagłą głuchotą, chorobą Burgera, martwicą poradiacyjną tkanek miękkich klatki piersiowej, poradiacyjnym uszkodzeniem pęcherza moczowego oraz guzkowym zapaleniem tętnic. Przeprowadzono analizę materiału klinicznego w oparciu o rozpoznania, przeanalizowano uzyskane wyniki, które porównano z grupą chorych leczonych w tym samym okresie, z tego samego powodu, bez udziału HBO.
Wyniki:
W grupie chorych z oparzeniami skrócono czas oczyszczania rany oparzeniowej oraz tym samym hospitalizacji.
Zredukowano ryzyko wystąpienia ostrej niewydolności oddechowej w oparzeniu dróg oddechowych.
Skrócono czas hospitalizacji pacjentów z owrzodzeniami troficznymi przygotowując ich do operacji z zastosowaniem HBO przed hospitalizacją. Zmniejszono ilość.
Koniecznych reoperacji.
Ograniczono zakres amputacji w zespołach stopy cukrzycowej redukując równocześnie objawy infekcji w ranie.
W przypadkach głębokiej infekcji tkanek miękkich (zespoły zmiażdżenia, zgorzel gazowa) również ograniczono szybko strefę infekcji.
W zatruciu CO uzyskano wielokrotnie szybszą (do 8 razy) eliminację HbCO.
Uzyskano znaczącą poprawę słuchu w zespole SSHL (Sudden Sensoneurinal Hearing Loss).
Dyskusja:
Istnieje wiele wskazań do zastosowania HBO w klinice, zarówno podstawowych jak i uzupełniających inne formy terapii.
W każdym przypadku dążymy do zwiększania gradientu prężności tlenu pomiędzy tkanką zdrową i objętą procesem chorobowym. Uzyskujemy dzięki temu aktywizację procesów naprawczych w ranie, które są upośledzone z powodu niskiej dostępności tlenu. Dzięki temu dochodzi szybszego oczyszczania się i tym samym gojenia rany. Tlen hiperbaryczny wywierając działanie bakteriobójcze i bakteriostatyczne przyczynia się też do ograniczenia infekcji w ranach, a w niektórych przypadkach (zespół stopy cukrzycowej, zgorzel gazowa, zespół zmiażdżenia) umożliwia ograniczenie zakresu ewentualnych amputacji. W wypadku schorzeń rzadziej poddawanych terapii HBO (migrenowe bóle głowy, zespoły reperfuzyjne, choroby skóry, udary mózgu) mała ilość pacjentów poddanych tej terapii nie upoważnia do uogólnień, jednakże wskazuje się na potencjalne możliwości terapeutyczne HBO jako wspomagania leczenia chirurgicznego i antybiotykoterapii.
Wnioski:
Możliwości HBO są wciąż nie do końca poznane. Nasze pierwsze doświadczenia wskazują na jej dużą skuteczność jako środka wspomagającego zasadnicze procedury chirurgiczne oraz antybiotykoterapię we wszystkich chorobach spowodowanych infekcją, ostrym i przewlekłym niedotlenieniem (niedokrwieniem) tkanek.
Zachowanie się markerów obrotu kostnego u chorych

 

Problemy w postępowaniu fizykalno-usprawniającym w przebiegu dziedzicznej ataksji rdzeniowo-móżdżkowej
Włodzisław Kuliński, Wojciech Haładyna, Iwona Wasilewska, Marzena Bazan, Paweł Leśniewski


Streszczenie
W pracy przedstawiono postępowanie fizykalno-usprawniające u 52-letniej pacjentki z rozpoznaną ataksją rdzeniowo-móżdżkową SCA 1 potwierdzoną badaniami genetycznymi. W leczeniu objawowym osób dotkniętych ataksją rdzeniowo-móżdżkową (SCA) oprócz farmakoterapii, "lekiem" z wyboru pozostaje kompleksowe postępowanie fizykalno-usprawniające. Wpływa ono wydatnie na normalizację napięcia mięśniowego, wzrost siły mięśniowej, poprawę koordynacji ruchowej, równowagi, chodu i oddychania. Ma ogromne znaczenie w profilaktyce zmian z nieczynności oraz wynikających z tego powikłań. Znacząco podnosi jakość życia oraz korzystnie wpływa na stan psychiczny (depresja). W programie leczenia wykorzystano zabiegi fizykalne oraz postępowanie kinezyterapeutyczne poprzez zastosowanie ćwiczeń oddechowych, ćwiczeń Frenkla, ćwiczeń czynnych w odciążeniu, ćwiczeń z wykorzystaniem technik metody PNF w celu poprawy równowagi oraz koordynacji nerwowo-mięśniowej, a przez to funkcji chodu, ćwiczeń balansu z wykorzystaniem piłki rehabilitacyjnej (0120 cm) lub platformy, terapii zajęciowej.
Celem pracy jest ukazanie trudności i specyfiki postępowania fizykalno-usprawniającego u chorej z SCA 1.
Stówa kluczowe: ataksją rdzcniowo-móżdżkowa, postępowanie fizykalno-usprawniające

 

Czy przegrzewanie ogólnoustrojowe w saunie w podczerwieni ma wpływ na dobowy profil glikemii u chorych na cukrzycę?

Jacek Chojnowski, Irena Ponikowska, Magdalena Chełstowska, Robert Szafkowski


Streszczenie
U pacjentów z cukrzycą stosowanie intensywnych bodźców fizykalnych może wpływać na stan wyrównania cukrzycy. Spośród zabiegów hipertermalnych sauna IR jako zabieg łagodnie przegrzewający może również mieć wpływ na to wyrównanie. Celem pracy jest ocena zachowania się glikemii dobowej u chorych na cukrzycę typu 2 poddanych jednorazowemu zabiegowi w saunie w podczerwieni. Materiał obejmował 30 chorych w tym 19 kobiet i 11 mężczyzn z cukrzycą typu 2 ze średnią wieku 54,5 ± 8,9 lat. Insulinę przyjmowało 12 badanych, 18 leki doustne, otyłość występowała u 29 badanych, nadciśnienie u 26. Badani otrzymali 1 zabieg w saunie IR w temperaturze 56-65°C, czas trwania zabiegu 20 minut. W dniu poprzedzającym zabieg i w dniu zabiegowym wykonano 5 punktowy profil glikemii. (godz. 8°°, 10°°, 12°°, 15°°, 18°° i 22°°), badano przed zabiegiem i po zabiegu wartości ciśnienia tętniczego i tętna. Wyniki poddano analizie statystycznej. Nie stwierdzono istotnych różnic pomiędzy wartościami glikemii w dniu zabiegowym i bez zabiegu. Nie zaobserwowano różnic pomiędzy grupą leczoną insuliną a lekami doustnymi. W dniu zabiegu istotnie obniżyło się ciśnienie tętnicze. Stwierdzono, że zabiegi przegrzewające w saunie w podczerwieni nie mają istotnego wpływu na poziom glikemii u chorych na cukrzycę typu 2 i mogą być stosowane u pacjentów, u których nie występują powikłania cukrzycy i choroby wykluczające stosowanie zabiegów hipertermalnych. Zabiegi przegrzewające w saunie w podczerwieni wpływają na obniżenie ciśnienia tętniczego skurczowego i rozkurczowego oraz na wzrost częstości serca bezpośrednio po zabiegu u chorych na cukrzycę typu 2.
Słowa kluczowe: cukrzyca typ 2, zabiegi hypertermalne, sauna IR



Zmienne pole magnetyczne w leczeniu depresji lekoopornej. Opis przypadku
Jarosław Pasek, Romualda Mucha, Aleksander SlEROŃ

Streszczenie
Wprowadzenie. Celem pracy było określenie wpływu terapii zmiennym polem magnetycznym niskiej częstotliwości (ELF-MF) w leczeniu depresji lekoopornej, jako metody wspomagającej leczenie podstawowe.
Materiał i metoda badań. Opis dotyczy kobiety w wieku 57 lat cierpiącej z powodu depresji lekoopornej. Z relacji pacjentki wynika, iż początek zaburzeń nastąpił 15 lat temu po psychotraumatyzującym zdarzeniu-,"śmierci matki". Pacjentka leczona farmakologicznie, bez zadawalającej poprawy. Po szczegółowej analizie diagnostycznej i kilkakrotnej zmianie farmakoterapii włączono leczenie zmiennym polem magnetycznym niskiej częstotliwości w Klinice Chorób Wewnętrznych Angiologii i Medycyny Fizykalnej w Bytomiu. W celu oceny skuteczności terapii, pacjentka wypełniła test Becka oceniający stopień nasilenia depresji przed i po terapii.
Wyniki. Na podstawie przeprowadzonej obserwacji 5-tygodniowego leczenia stwierdzono wysoką skuteczność terapeutyczną w leczeniu depresji lekoopornej. Pacjentka uzyskała 1 punkt w skali testu Becka co świadczyło o całkowitym wycofaniu się objawów psychicznych po zastosowanej terapii polem magnetycznym.
Wnioski. Opisany przypadek zwraca uwagę na możliwość wprowadzania do kompleksowego leczenia nowych metod terapii u pacjentów z depresją lekooporną. Przypadek pokazuje metodę terapeutyczną (nieinwazyjną), skutecznie pomagającą przywrócić naturalną równowagę psychiczną oraz złagodzić liczne objawy depresji.
Słowa kluczowe: depresja lekooporną, lekooporność, zmienne pole magnetyczne

 

Pogoda w Polsce a umieralność: współcześnie oraz w świetle prognoz zmian klimatu
Magdalena Kuchcik


Streszczenie
Problem umieralności w skrajnych warunkach pogodowych przedstawiony został na podstawie najważniejszych, spośród licznie publikowanych, prac dotyczących tego tematu oraz własnych badań autorki, obejmujących 16 miast Polski.
W Polsce jednym z największych zagrożeń, jakie dla życia ludzkiego niosą warunki klimatyczne są fale upałów. W okresach gorącej pogody umieralność z powodu chorób układu krążenia wzrasta średnio o 18-22%, jednak w szczególnych przypadkach aż o 62-64%. W falach zimna wzrost ten wynosi średnio w Polsce 7,9%, a waha się od 6% w środkowej Polsce do 27% na północnym wschodzie.
W świetle dowiedzionego wzrostu średniej temperatury powietrza w Polsce oraz stałego wydłużania się okresów ciepłych, zaś skracania okresów chłodnych a także prognozowanego do końca XXI w. wzrostu temperatury maksymalnej powietrza o 4-6°C (w porównaniu z okresem 1961-1990), oczekiwać można zwiększenia umieralności związanej z falami upałów, częściowo rekompensowanego jej spadkiem podczas coraz łagodniejszych zim.
Słowa kluczowe: ekstremalne zjawiska pogodowe, fale upałów i zimna, umieralność, zmiany klimatu


Model profilaktyki wg Sebastaina Kneippa stosowany w przedszkolach niemieckich
J. Wiesław KOCHAŃSKI, Izabela TRZEWIKOWSKA


Streszczenie
Badania i obserwacje z ostatnich kilku lat wykazują, że niezdrowy styl życia i odżywiania dzieci, przyczynia się do rozwoju licznych schorzeń cywilizacyjnych, które jeszcze do niedawna spotykane były głównie u dorosłych. Zaistniała, więc konieczność wprowadzenia takich procedur, które będą im zapobiegać i promować zdrowy styl życia. Jednym z takich sposobów działań zapobiegawczych wśród dzieci, jest zastosowanie zabiegów z zakresu hydroterapii Sebastiana Kneippa. W niniejszym artykule przedstawiono niektóre zabiegi wodne z grupy kneippowskiej, które znajdują zastosowanie profilaktyczne u dzieci. Bodźce stosowane w profilaktyce pediatrycznej wg metody Kneippa, dzielą się na trzy grupy: bodźce łagodne, bodźce średnie i bodźce silne. Jako bodźce łagodne stosuje się częściowe zmywania, ciepłe kąpiele kończyn górnych i dolnych, ciepłe polewanie kolan, kąpiel kończyn górnych o temperaturze wzrastającej, kąpiele zmiennocieplne kończyn, kąpiel nasiadową ciepłą oraz chłodne zawijania kończyn dolnych. Do bodźców średnich zalicza się całkowite zmywania, zmiennocieplne kąpiele kończyn, częściowe polewania zmiennocieplne kończyn, lędźwi, klatki piersiowej, częściowe polewanie kolan, lędźwi, ramion i klatki piersiowej o temperaturze zstępującej, kąpiele cieplne, zawijania kończyn dolnych gorące, brodzenie w wodzie, chodzenie boso po rosie. W ramach stosowania bodźców silnych aplikuje się kąpiel całkowitą z zimnym polewaniem po kąpieli, kąpiel nasiadową zmiennocieplną, zmiennocieplne polewanie całkowite, natrysk płaszczowy zmiennocieplny, bicze zmiennocieplne ud, zimne polewania górne i dolne oraz kręgosłupa, oraz sunę i masaż wg programu dla dzieci. Przy stosowaniu u dzieci zabiegów kneippowskich należy bezwarunkowo przestrzegać ściśle określonych zasad przyjętych dla poszczególnych procedur zabiegowych. Dobór parametrów poszczególnych zabiegów odbywa się indywidualnie dla każdego dziecka, a przebieg każdego zabiegu oraz reakcje dziecka są dokładnie odnotowywane.
Słowa kluczowe: profilaktyka dziecięca wg S. Kneippa

KONTAKT

Polskie Towarzystwo Balneologii i Medycyny Fizykalnej
Zarząd Główny
ul. Leśna 3
87-720 Ciechocinek

tel/fax: 54 283 39 45 lub tel. 54 283 39 15
NIP 891-14-16-614
Nr konta BZ WBK o/ Ciechocinek 66 1500 1780 1217 8001 4444 0000