POLSKIE TOWARZYSTWO BALNEOLOGII I MEDYCYNY FIZYKALNEJ

Numer 2-2009

Balneologia Polska 2/ 2009

 

Cele kompleksowej rehabilitacji w ostrym okresie udaru mózgu
The goals of complex rehabilitation in the acute period after the brain stroke
Aleksandra Pytel, Zdzisława Wrzosek

Streszczenie

W Europie każdego roku na udar mózgu zapada około 2,5 mln ludzi, z czego w Polsce około 60 000. Udar mózgu jest istotnym problemem zdrowotnym – w większości krajów sytuuje się wśród czterech najczęstszych przyczyn zgonów.
Cele pracy: Ukazanie roli rehabilitacji w odzyskaniu optymalnej sprawności fizycznej, psychospołecznej i zawodowej. Ustalenie ogólnych celów kompleksowej rehabilitacji pacjentów we wczesnym okresie po udarze mózgu. Ustalenie czynników mających wpływ na mniej korzystny wynik leczenia rehabilitacyjnego. Ukazanie aktywnego udziału personelu medycznego w procesie leczenia, pielęgnowania i rehabilitacji chorych po udarach mózgowych w początkowym okresie choroby, podczas hospitalizacji jak i w późniejszym okresie obejmującym pobyt pacjenta w domu. Przedstawienie zadań personelu medycznego (lekarzy, pielęgniarek, rehabilitantów) w zakresie przekształcania postaw u chorego w stosunku do leczenia, rehabilitacji oraz przystosowania się do życia w nowych, zmienionych warunkach. Przedstawienie możliwości leczenia rehabilitacyjnego w uzdrowiskach jako sposobu przyspieszenia powrotu chorego do życia społecznego i zawodowego.

Słowa kluczowe: udar mózgu, rehabilitacja, sprawność psychospołeczna

Summary

Every year in Europe about 2.5 million people suffer from brain stroke, of which 60 000 people in Poland. Thus, brain stroke is an essential social problem and in majority of the countries it is named one of four most frequent reasons of death. 
The goal of the paper is to: display the role of rehabilitation in recovering full physical, psychological, professional and social efficiency; establish general goals of complex rehabilitation of patients right after the brain stroke; establish factors which might be disadvantageous in the course of treatment; present an active participation of the medical staff in the process of treatment in nursing and rehabilitation of patients having suffered from brain strokes at the initial stage of the disease, during hospitalisation as well as at the later stage when the patient is at home; present tasks of the medical staff (doctors, nurses and rehabilitation specialists) in changing the patient’s attitude to treatment, rehabilitation and adjusting to new life circumstances; and finally to present rehabilitation in health resorts as a way of facilitating recovery and return to a social and professional life.


Key words: brain stroke, rehabilitation, psychological and social efficiency
…............................

Zawał serca u pacjentów przed 40 rokiem życia
Myocardial infarction in patients before the age of 40
Agnieszka Manierak, Joanna Łebek, Jarosław Pasek, Andrzej Tomasik,
Brygida Przywara, Aleksander Sieroń

Streszczenie
Ówcześnie coraz modniejsze staje się korzystanie w uzdrowiskach, sanatoriach czy centrach rehabilitacyjnych z zabiegów oferowanych w SPA i Wellness ze względu na specyfikę i różnorodność prowadzonych tam zabiegów. W wielu przypadkach intensywne i niekontrolowane korzystanie z tych zabiegów przy zbyt dużym obciążeniu może prowadzić do wystąpienia ostrych zespołów wieńcowych, zmian niedokrwiennych jak również może być przyczyną zawału mięśnia sercowego. Dotyczy to zarówno osób młodych jak i starszych. Celem pracy była próba odpowiedzi na pytanie, jakie czynniki mogą przyspieszać rozwój tych chorób i ich manifestację kliniczną, w szczególności zawału mięśnia sercowego u pacjentów przed 40 rokiem życia. Problem prognostycznego znaczenia wieku pacjentów hospitalizowanych z powodu zawału mięśnia sercowego, a także czynników ryzyka nie doczekały się jak dotąd zbyt wielu opracowań. Dlatego współczesna balneologia nie może nie dostrzegać problemu ostrych zespołów wieńcowych (zawału) wśród ludzi młodych, leczących się w uzdrowisku.
Słowa kluczowe: zawał serca, czynniki ryzyka, niedokrwienie mięśnia sercowego

Summary
Currently, it is becoming more and more fashionable to use spa and wellness procedures in health resorts, sanatoria or rehabilitation centres. In many cases, intensive and uncontrolled application of these procedures with excessive load can lead to acute coronary syndromes, ischemia and myocardial infarction. This concerns both young and older persons. The aim of this work was to determine which factors can accelerate development of these diseases and their clinical demonstration, in particular myocardial infarction in patients before the age of 40. The problem of prognostic meaning of the age in case of hospitalised myocardial infarction patients and risk factors have not been thoroughly studied. That is way contemporary balneology cannot ignore the problem of acute coronary syndrome (infarcts) among young people who are treated in health resorts. 
Key words: myocardial infarction, risk factors, myocardial ischemia

…...........................................

Badania właściwości fizyczno-chemicznych suchego aerozolu solnego w komorze naziemnej 
Investigation of physico-chemical proprties of dry salt aerosol in artificial caves

Irena Ponikowska, Teresa Latour, Alina Czerwinskaja, Jacek Chojnowski ,Beata Błaszkiewicz, Włodzimierz Szmurło

Streszczenie
Leczenie chorych z chorobami dróg oddechowych w naturalnych komorach solnych znane jest od bardzo dawna. W ostatnich latach w Polsce skonstruowano liczne komory solne, które miały stanowić alternatywę dla naturalnych komór solnych. Jednak w komorach tych nie udało się uzyskać takiego stężenia aerozolu, które miałoby działanie lecznicze, nie należy więc traktować je jako urządzenia medyczne. Komory te jednak można w pewien sposób wykorzystać w lecznictwie, jeżeli wprowadzi się do nich aerozol solny o odpowiednich parametrach medycznych.
W tym celu zastosowano generator rozpylający wysokodyspersyjny aerozol o odpowiednim stężeniu. Przeprowadzono badania warunków mikroklimatu badanej komory, określono wielkość cząstek aerozolu i jego stężenie. Badania te, które traktujemy jako wstępne pozwoliły na wybór soli o największej wartości leczniczej, jako źódła aerozolu, którą dodatkowo wzbogacono w jod. Badania wielkości cząstek aerozolu wytworzonych przez generator wykazały, że jest to aerozol w 98% o wielkości 1- 5 um, a więc taki który dociera do pęcherzyków płucnych. Stężenie aerozolu badano w różnych warunkach i w różnych miejscach komory. Wynosiło ono średnio 4,42-6, 03 NaCl mg/m3 powietrza. Stwierdzono, że wielkość absorpcji chlorku sodu podczas jednego zabiegu inhalacyjnego wynosi przeciętnie 13 mg, co oznacza, że dostarczamy w ten sposób bardzo niewielkich ilości chlorku sodu do organizmu. Jak należy sądzić taka ilość chlorku sodu nie ma ujemnego wpływu na ustrój chorego. Badania mikroklimatu komory zaopatrzonej w generator aerozolowy wykazały, że optymalne stężenie aerozolu wynosi 10-15 mg/m3, wilgotność 60%, temperatura powietrza 20m-24oC, czas zabiegu 45 minut. Wyniki tych badań zostaną wykorzystane do dalszych badań u chorych z POCHP.
Słowa kluczowe: komora solna, stężenie aerozolu


Summary
Treatment in natural salt caves (speleotherapy) has been known for years. In Poalnd, numerous artificial salt caves have been constructed during the last few years that were supposed to be a good alternative for natural salt chambers. Still, in articifical caves it was impossible to reach such levels of salt aerosol that would bring medical effect. Consequently, they cannot be treated as “medical equipment.” However, artificial salt caves can be used in medical tretament provided that special salt aerosol demostrating certain medical parameters is introduced.
The aim of the research was to examine physical and chemical properties of high-dispersive salt dry aerosol of certain concentration that is produced by a generator. The microclimate of the caves were checked together with the size of aerosol particles and its concentration. This investigation, treated as primary work, enabled to select the salt that has the greatest medical value to be a source of aerosol produced by the nebulizer that is additionally enriched with iodine. The examination of the size of particles generated by the apparatus showed that 98 per cent of aerosol particles are 1- 5 um making them reach to pulmonary alveoli. Concentration of aerosol was examined in various conditions and places within the cave. It was 4.42-6.03 NaCl mg/m3 on average. It was stated that sodium chloride absorption during one procedure came to 13 mg NaCl on average, which means it was very small amount of salt that was absorbed by human organism. Yet, it should be speculated that such amount of sodium chloride does not have any negative influence on the patient. Examination of the microclimate of artificial caves shows that dry salt aerosol concentration came to 10-15 mg/m3, humidity – to 60per cent, air temperature – to 20-24 degrees Celsius, procedure duration – 45 minutes. These results we will be later adopted in treatment of patients with POCHP.
Key words: salt caves, oncentration of aerosol 
…...........................

Wpływ przezskórnej elektrostymulacji nerwów z EMG-biofeedback na powrót funkcji ręki spastycznej u chorych po niedokrwiennym udarze mózgu
Effect of transdermal nerve electrostimulation with EMG biofeedback on return function of the spastic hand in patients after ischemic stroke

Jolanta Krukowska, Ewa Świątek, Jan Czernicki

Streszczenie
Największym problemem terapeutycznym u chorych po udarze mózgu jest narastająca spastyczność mięśni kończyn niedowładnych. Często jest przyczyną ograniczenia lokomocji i utraty samodzielności w podstawowych czynnościach dnia codziennego. Odzyskanie samodzielności zależy przede wszystkim od sprawności ręki. Reedukacja funkcji ręki u chorych po udarze mózgu jest trudna, długotrwała i nie zawsze udaje się uzyskać pełny powrót jej sprawności. 
Materiał i metody: Ze względu na ułożenie i rodzaj stosowanych elektrod do elektrostymulacji z EMG-biofeedback, wśród zakwalifikowanych do badań pacjentów po niedokrwiennym udarze mózgu, losowo wyróżniono dwie grupy badane: u chorych w grupie 1 stosowano płaskie elektrody, które układano powierzchownie odpowiednio wzdłuż przebiegu mięśni na przedramieniu, natomiast w grupie 2 do zabiegu wykorzystano elektrodę-rękawicę podłączoną do anody. Ponadto u wszystkich chorych w zależności od wskazań prowadzono kinezyterapię. W ocenie stopnia spastyczności mięśni ręki stosowano zmodyfikowaną skalę Ashworth’a, sprawność funkcjonalną ręki oceniano na podstawie testu Brunnström, a aktywność mięśni spastycznych ręki w warunkach statycznych badano elektromiografią globalną. Badania przeprowadzono przed i po zakończeniu leczenia (średnio po 20 zabiegach). 
Wyniki: Wykazano istotną poprawę wszystkich badanych parametrów w obu badanych grupach. W grupie 2 (do stymulacji wykorzystano elektrodę-rękawicę) stwierdzono zdecydowanie większe zmniejszenie spastyczności oraz powrót śladowych ruchów ręki zależnych od woli, a tym samym zwiększenie świadomości posiadania ręki i wykorzystywanie jej w czynnościach dnia codziennego. 
Wnioski: Możliwość wizualnej kontroli funkcji mięśni w istotny sposób podnosi efektywność ćwiczeń i świadomie aktywizuje chorego w proces terapii. Przezskórna elektrostymulacja nerwów (elektrodą-rękawicą) całego obszaru ręki łącznie z palcami z wykorzystaniem biologicznego sprzężenia zwrotnego pod kontrolą elektromiograficzną jest metodą, która winna stanowić istotny element reedukacji funkcji ręki spastycznej u chorych po udarze mózgu. 
Słowa kluczowe: niedowład połowiczy, ręka spastyczna, przezskórna elektrostymulacja nerwów z wizualnym EMG-biofeedback

Summary
The biggest problem of therapy of patients after the stroke is growing muscle spasticity in paresis limbs. It is often the reason of locomotion limitations and independence loss in basic activities of everyday life. Above all, recovery of human autonomy depends on hand efficiency. Re-education of hand function in patients after the stroke is a difficult, long-term process and does not always guarantee full recovery. 
Material and methods: Following the arrangement and type of electrodes used to EMG-biofeedback electrostimulation, patients after the ischemic stroke eligible for medical tests have been randomly divided into two studied groups: patients in Group 1 flat electrodes were used and placed superficially along the muscles on the forearm, while in Group 2 a glove-electrode connected to the anode was used in the course of the treatment. In addition, kinesitherapy was applied in all the patients. In assessing hand muscles spasticity, the modified Ashworth scale was used. Functional efficiency of the hand was evaluated according to the Brunnström test and activity of spastic muscles of the hand in static terms were estimated by global electromyography. Tests were carried out before and after the treatment (after 20 treatments on average). 
Results: Substantial improvement in all the tested parameters in both study groups was observed. In Group 2 (stimulation by the glove-electrode) reduction of spasticity and return of trace hand movements depending on the will was significantly greater, and thereby enhancing hand awareness and hand use in everyday life activities. 
Conclusion: The possibility of visual control of muscle function substantially raises the efficiency of exercises and consciously activates the patient during the therapy. Transdermal nerve electrostimulation (by the glove-electrode) of the whole hand area including fingers with the use of bio-feedback control electromyography is a method which should be an important element of re-education of the spastic hand function in patients after the stroke.

Keywords: hemiparesis, spastic hand, transdermal electrostimulation of the nerve-visual EMG-biofeedback
….......................

Analiza wpływu procesu usprawniania na wydolność oddechową u pacjentów z bólami w odcinku szyjnym kręgosłupa.
The analysis of rehabilitation processes on respiratory efficiency in patients with cervical spine pains

Elżbieta Ciejka , Dominika Misiewicz-Kubik

Streszczenie
W ostatnich latach obserwuje się wzrost liczby chorych odczuwających dolegliwości bólowe odcinka szyjnego kręgosłupa, a także często związane z tym występujące dolegliwości bólowe stawów barkowych i ograniczenia ruchomości, zarówno odcinka szyjnego kręgosłupa jak i w stawach barkowych. Ból i ograniczenia ruchowe są przyczyną pojawiania się niezdolności do utrzymania prawidłowej aktywności fizycznej, a następnie pogorszenia siły mięśniowej. Ograniczenia ruchowe w obrębie wymienionych odcinków ciała, a także obniżona sprawność fizyczna ujemnie wpływają na stan wentylacji płuc, prowadząc tym samym do obniżenia wydolności oddechowej. 
Celem pracy była ocena szczytowego przepływu wydechowego (PEF) u pacjentów 
z dolegliwościami bólowymi odcinka szyjnego kręgosłupa, ograniczeniem ruchomości tej okolicy i ograniczeniem ruchomości w stawach barkowych po zastosowanym leczeniu usprawniającym.
Materiał i metody: Badania przeprowadzono w grupie liczącej 40 osób w wieku od 45-60 lat. Pacjenci zostali podzieleni na III grupy badawcze:
I grupa – pacjenci z dysfunkcją i ograniczeniem ruchu odcinka szyjnego kręgosłupa. 
II grupa – pacjenci z dysfunkcją i ograniczeniem ruchu w stawach barkowych. 
III grupa-pacjenci z dysfunkcją i ograniczeniem ruchu odcinka szyjnego kręgosłupa
i stawów barkowych. U badanych pacjentów wykonano pomiary zakresu ruchomości odcinka szyjnego kręgosłupa, ruchomości stawów barkowych, test Apleya, oraz pomiar PEF. Badania wykonano przed rozpoczęciem procesu usprawniania i po zakończonym leczeniu.
Wnioski: Po zastosowanej rehabilitacji zaobserwowano poprawę w pomiarach szczytowego przepływu wydechowego. Największa poprawa zaobserwowano w grupie z dysfunkcją 
i ograniczeniem ruchomości w odcinku szyjnym kręgosłupa.
2. Po zastosowanej rehabilitacji zaobserwowano znaczną poprawę ruchomości w odcinku szyjnym kręgosłupa i zwiększenie zakresu ruchu w stawach barkowych.
3. Uzyskane wyniki badań wskazują na celowość stosowania usprawniania oraz kinezyterapii oddechowej u badanych pacjentów.

Słowa kluczowe: wydolność oddechowa, fizjoterapia

Summary
An increase in number of patients with cervical and shoulder pains and those with restriction of mobility in these sections have been observed during the last years. The pains and the restriction of mobility are main reasons for reduction of motor activity and decrease of muscle strength. These restrictions negatively influence condition of lung ventilation. 
Aim of research:The aim of this study was to evaluate peak expiratory flow (PEF) among patients with the cervical pain syndrome and with shoulder pains before and after physiotherapy.
Material and methods: The examination was carried out on 40 patients (45-60 years old). They were divided into three groups: 
I – patients with cervical pain syndrome
II – patients with pain and dysfunction in shoulders 
III – patients with cervical and shoulders pain and motor dysfunction in these sections
Measurements of the range of the cervical spine and shoulder mobility and the Apley’s test were performed on patients. Peak expiratory flow (PEF) test was made using a Peak Flow Meter. The tests were made before and after physiotherapy.
Results: An improvement in peak expiratory flow in patients with the cervical dysfunction was observed after physiotherapy. Statistical significant improvement in the cervical and shoulder mobility was observed after physiotherapy.The results indicate advisability of applying physiotherapy in patients with the cervical and shoulder dysfunctions.

Key words: respiratory effciency, physiotherapy
…........................

Zagadnienie wpływu 222 radonu i jego pochodnych na wybrane markery obrotu kostnego i poziom DHEA-S u kobiet z obniżoną masą kostną
The issue of the influence of radon222 and its derivatives on chosen markers of osseous turnover and DHEA-S levels in women with lowered bone mass

Przemysław Minta, Marta Orzechowska

Streszczenie
Wstęp: Wielowiekowa obserwacja osób korzystających z właściwości leczniczych źródeł radoczynnych oraz badania eksperymentalne na zwierzętach stanowią, że radon 222 oraz jego pochodne wywierają różnorodne, głównie bodźcowe oddziaływania na organizmy żywe, które pośrednio dotyczą również tkanki kostnej. Udokumentowane wyniki badań eksperymentalnych nad wpływem radonu 222 na uszkodzoną mechanicznie tkankę kostną zwierząt wykazały, że radon222 stosowany w odpowiednich dawkach przyspiesza proces osteogenezy i zrost odłamów, co sugeruje obrót kostny przewagą markerów kościotworzenia. Przyjęto ałożenie, że radon222 może również warunkować obrót kostny u osób z patologicznie obniżoną masą kostną.
Cel pracy: Celem pracy uwzględniającym powyższe założenia była ocena wpływu radonu222 i jego pochodnych u kobiet z obniżoną masą kostną na stężenia wybranych markerów obrotu kostnego: karboksyterminalnego telopeptydu kolagenu typu I (ICTP) ? markera związanego z procesem resorpcji i osteokalcyny (BGP) ? markera kościotworzenia, a także ocenę stężenia siarczanu dehydroepiandrosteronu – hormonu regulującego szybkość obrotu kostnego.
Materiał i metodyka badań: Badaniami objęto 150 kobiet w wieku 35-65 lat (średnia 54). Osoby badane zostały podzielone na pięć grup liczących po 30 kobiet. Trzy grupy badanych były poddawane przez 21 dni emanacjom radonowym, natomiast pozostałe 60 osób stanowiło dwie grupy porównawcze w których nie stosowano radonoterapii. W różnych grupach wybrane markery obrotu kostnego oznaczano przed i bezpośrednio po radonoterapii oraz po trzech miesiącach od jej zakończenia. W grupie kontrolnej dokonano jednorazowo pomiarów wybranych markerów szybkości obrotu kostnego.
Wyniki badań i wnioski: Radonoterapia stosowana w dawkach terapeutycznych u kobiet z obniżoną masą kostną powoduje zmiany obrotu kostnego pod postacią spadku stężenia markera resorpcji karboksyterminalnego telopeptydukolagenu typu I oraz wzrostu stężenia markera kościotworzenia osteokalcyny w surowicy krwi, co stanowi, że radon222 u kobiet z obniżoną masą kostną normalizuje szybkość obrotu kostnego.

Słowa kluczowe: radonoterapia, osteoporoza, obrót kostny

Summary

Introduction: Many hundred years old observation of patients availing themselves of the properties of medicinal radon-active waters as well as exsperimental research on animals determine that radon 222 and its derivatives exert various, mainly stimulus activity on living organisms, which partially affects bone tissue, too. Documented results of experimental research on the influence of radon222on mechanically injured animal bone tissue proved that radon222 used in proper doses accelerates osteogenesis process and union of fragments, which suggests osseous turnover with the superiority of bone-formation markers. There have been made an assumption that radon222 may as well condition osseous turnover in patients with pathologically lowered bone mass.
Work objective: The objective of our work, with the above assumption, was the assessment of the influence of radon and its derivatives in women with lowered bone mass on the concentration of chosen osseous turnover markers: carboxy -terminal telopeptide of type I (ICTP) collagen – the marker connected with the process of resorption and osteocalcin (BGP) – the marker of bone- formation as well as the assessment of the concentration of dehydroepiandrosterone sulphate- the hormone which regulates the pace of osseous turnover.
Material and methodology of the research: The research was carried out on 150 women at the age of 35-65 (on average 54). The examined people were divided into five groups of 30 women. Three groups of patients were subjected to radon emanation for 21 days, while the remaining 60 people formed two comparative groups in which radon therapy was not used. In different groups chosen osseous turnover markers were marked before and immediately after the radon therapy, also three months after it was finished. In the control group the measurement of chosen osseous turnover pace markers was made only once.
Research results and conclusions: Radon therapy used in therapeutic doses in women with lowered bone mass causes changes in osseous turnover in the form of decrease in concentration of the marker of resorption of carboxy- terminal teleopeptide of type I and increase in concentration of bone-formation marker of osteocalcin in blood serum, which proves that radon222 in women with lowered bone mass normalizes the course of osseous turnover.

Key words: radon therapy, osteoporosis, osseous turnover
…..................................

Czy uzdrowiskowe leczenie zaniedbanych złamań stawowych kości piętowych jest uzasadnione?
Is health resort treatment of neglected calcaneus fractures medically justified?

Grzegorz Guzik, Jacek Patoła, Janusz Lubaś, Krzysztof Modrzewski

Streszczenie
Złamania kości piętowych naruszają biomechanikę stawów skokowo-piętowych, powodując głównie utratę ruchów supinacji i pronacji. Przedstawiono sposoby leczenia operacyjnego złamań kości piętowych. Stosowane tylko unieruchomienie śródstawowych złamań kości piętowej opatrunkiem gipsowym okazuje się często nieskuteczne. W pracy przedstawiono wyniki leczenia 27 pacjentów w szpitalu uzdrowiskowym z powodu niedomogi stóp po przebytych zlamaniach kości piętowych. Wykorzystano do oceny sprawności stóp shole AOFAS oraz Skalę Lubelskiej Kliniki Ortopedii i Traumatologii. Omówiono postępowanie fizjoterapeutyczne w szpitalu uzdrowiskowym. Wyniki z leczenia ukazują znaczne różnice wartości punktowych. Chorzy ze znaczną niewydolnością pourazową stóp uzyskali tylko częściową poprawę stanu funkcjonalnego i kierowanie ich do leczenia w szpitalu uzdrowiskowym jest niecelowe.

Słowa kluczowe: złamania stawowe kości piętowych, leczenie uzdrowiskowe 
Summary 
Fractures of the calcaneus disturb bio-mechanics of ankle and heel joints and result mainly in loss of supination and pronation movements. The study presents surgical treatment methods of calcaneus fractures. The method of applying plaster cast immobilization of fractures of the calcaneus is often inefficient. The research introduces treatment results of 27 patients in a health resort hospital that suffer from feet indispositions caused by the past fractures of calcaneus. To evaluate efficiency of feet, the AOFAS and Lublin Orthopaedic and Traumatology Clinic scoring scales were used. Physiotherapeutic procedures in the health resort hospital were discussed. Results of the treatment reveal significant discrepancies in punctual values. Patients with considerable post-injury failure of feet reached only partial improvement of their functional state and prescribing them health resort treatment seems aimless.

Key words: calcaneus fractures, health resort treatment
….........................

Wartość densytometrii jako metody oceny stopnia gęstości kości u kobiet w okresie postmenopauzalnym
The importance of bone densitometry as an assessment method for bone density in postmenopausal women

Danuta Rochon-Szmejchel, Wojciech Hagner

Streszczenie
Osteoporoza na przełomie XIX i XX wieku stała się jedną z głównych chorób cywilizacyjnych. Około 80 milionów ludzi na całym świecie cierpi na jedną z trzech odmian osteoporozy. Badanie densytometryczne pozwala wcześnie (z wyprzedzeniem od 5 do 20 lat) stwierdzić zwiększone ryzyko złamań kręgów i kości udowej. „Cichy złodziej kości” (osteoporoza) rozwija się podstępnie, bezobjawowo przez wiele lat okradając szkielet ze zdeponowanych w nim zasobów wapnia. Objawy chorobowe powstają późno, zwykle na końcu, gdy dojdzie już do złamań kości długich lub kręgów. W Polsce osteoporozą zagrożonych jest aż ponad 5 mln kobiet.

Słowa kluczowe: osteoporoza, badanie densytometryczne, kobiety w okresie postmenopauzalnym

Summary 
At the turn of 19th and 20th century, osteoporosis became one of the major civilization diseases. Around 80 million people all over the world suffer from one of the three osteoporosis types. Densitometry allows for early identification (5 to 20 years in advance) of increased risk of vertebra and femur fractions. “The silent bone thief” (osteoporosis) develops insidiously, asymptomatically, for many years, depriving the body of calcium stored in bones. The symptoms appear late, usually at the end, when long bones or vertebrae fractures occur. Over 5 million women in Poland are already at risk of osteoporosis.

Key words: osteoporosis, bone densitometry, postmenopausal women
….................... 

Neuropatia pourazowa nerwu promieniowego-problemy w diagnostyce i terapii
Post-injury neuropathy of radial nerve-issues in diagnosis and treatment

Józef Mróz, Włodzisław Kuliński, Paweł Leśniewski, Wojciech Haładyna


Streszczenie

Zespołami z ucisku nazywany uszkodzenia nerwów obwodowych na ich przebiegu w kończynach w następstwie ucisku i niedokrwienia nerwu. Mogą być one wywołane różnymi przyczynami, takimi jak: uraz, złamanie kości, guzy, wyrośla kostne, obrzęk tkanek miękkich w wyniku chorób metabolicznych. Wyróżnia się zespoły uciskowe ostre powstałe w wyniku np. urazu lub przewlekłe. Seddon podzielił stopnie uszkodzenia nerwu na trzy okresy : neuropraxia, aksonotmesis i neurotmesis. Stopień i zaawansowanie ocenia się w badaniu emg, od tego zależy również rodzaj postępowania terapeutycznego i rokowanie. Spośród zespołów uciskowych mononeuropatie nerwu promieniowego należą do najrzadziej występujących.
Celem pracy była analiza postępowania diagnostycznego i terapeutycznego w dwóch przypadkach uszkodzenia pourazowego nerwu promieniowego w rowku nerwu w obrębie ramienia Do uszkodzenia nerwu doszło w wyniku pourazowego krwiaka ramienia. Podjęte leczenie farmakologiczne i fizjoterapeutyczne przez 5 tygodni nie dawało znaczącej poprawy klinicznej świadczącej o reinerwacji nerwu. Wobec powyższego zdecydowano o badaniu emg, które wykazało cechy uszkodzenia nerwu promieniowego w bruździe nerwu promieniowego w obrębie kości ramiennej, poniżej odejścia gałęzi do głowy bocznej mięśnia trójgłowego, a powyżej odejścia gałęzi do mięśnia prostownika promieniowego nadgarstka. Stwierdzono uszkodzenie typu aksonotmesis z komponentą neuropraksji. Wobec powyższego chore skierowano w trybie pilnym do leczenia operacyjnego. W trakcie zabiegu stwierdzono zresorbowany krwiak uciskający nerw. Zabieg neurolizy nerwu promieniowego wykonano po trzech miesiącach od urazu. Ponownie podjęto u chorych postępowanie fizykalno-usprawniające, które obejmowało sollux czerwony, zmienne pole magnetyczne niskiej częstotliwości, masaż klasyczny i wirowy, elektrostymulację, ćwiczenia bierne i bierno-czynne, ćwiczenia indywidualne. Po 8 tygodniach postępowania fizykalno-usprawniającego uzyskano pełny powrót funkcji kończyny górnej. 
W przedstawionych przypadkach, początkowy brak postępu w leczeniu fizjoterapeutycznym uwarunkowany był blokiem przewodzenia w nerwie w następstwie ucisku przez pourazowy krwiak ramienia. W przypadkach uszkodzenia nerwów obwodowych należy starannie obserwować i analizować powrót funkcji ruchowych mięśni unerwianych przez nerw. Brak poprawy pomimo leczenia powinien być wskazaniem do pogłębienia diagnostyki o badanie emg. W przedstawionych przypadkach niezbędne było jednak wcześniejsze odbarczenie uciskanego nerwu, co pozwoliłoby na wcześniejszy powrót funkcji nerwu i skrócenie okresu leczenia.

Słowa kluczowe: uraz, nerw promieniowy, badanie emg, postępowanie fizjoterapeutyczne


Summary
A compression syndrome is a peripheral nerves injury in limbs that result from direct nerve compression or nerve ischemia. The syndrome may have various underlying causes such as: injury, bone fracture, exostosis, tumor or edema of soft tissues arising from metabolic disorders. Two types of compression neuropathy can be distinguished: an acute one resulting from i.e. injury, and a chronic one. Seddon’s classification of nerve injuries based on the degree of injury encompasses the following stages: neuropraxia, axonotmesis, neurotmesis. The degree of an injury and its advancement is assessed during the EMG examination whereupon the diagnosis and a type of applied therapy depends. Among compression syndromes one of the rarest occurring is mono-neuropathy of radial nerve.

The objective of the paper is to analyse diagnosis and therapy procedures in the framework of two cases of post- injury of radial nerve sulcus in the upper extremity. The injury of the nerve was caused by compression of post-trauma arm haematoma. Neither pharmacological nor physiotherapeutic treatment undertaken for 5 weeks brought significant clinical improvement that would indicate nerve reinnervation. Hence, the EMG examination was performed which showed some features of damage to the radial nerve sulcus in humerus bone – below a neuromuscular junction branching to side head of deltroid muscle and above neuromuscular junction branching to a wrist radial extensor muscle. A damage of axonotmesis type was diagnosed with elements of neuropraxia. Consequently, both patients were urgently administered surgery, during which an absorbed haematoma compressing the nerve was diagnosed. The surgery of radial nerve was performed three months after the injury. Physical rehabilitation was restarted afterwards. The rehabilitation comprised of red solux, alternating low frequency of magnetic field, classical and vibro massage, electro-stimulation, passive and active motion exercises as well as individual exercises. Following eight weeks of physical rehabilitation, a full recovery of functions of the upper extremity was attained. In the above mentioned cases, the preliminary unsuccessful physiotherapeutic treatment was due to the block of conduction of impulses in the nerve resulting from the compression of post-injury arm haematoma. In the case of peripheral nerves damage, it is essential to carefully observe and analyse recovery of motor functions of muscles innervated by the said nerves. Lack of visible improvement, even though physical treatment was applied, should be an indication to deepen diagnosis and perform EMG test. However, in the cases described above it was indispensable to de-compress the nerve which would allow for quicker recovery of the nerve functions and shorten the treatment.


Key words: injury, radial nerve, the EMG examination, physiotherapeutic procedure
…............................

Samoocena zdrowia pacjentów w starszym wieku po leczeniu uzdrowiskowym w badaniach SF-36 
Self-evaluation of health in elderly patients after spa treatment according to the SF-36 questionnaire

Kwapisz Urszula, Maria Danuta Głowacka

Streszczenie

Wstęp: Pacjenci w starszym wieku przewlekle chorzy są często bardzo absorbujący, niezadowoleni, koncentrują się na własnych oczekiwaniach, źle sobie radzą z problemami i mają trudności w adoptowaniu się do nowych warunków. Specyfika wieku podeszłego wymaga indywidualizacji opieki oraz dążenia do usamodzielniania i zwiększania poziomu satysfakcji z opieki. Celem badań była subiektywna ocena zdrowia i leczenia sanatoryjnego osób w starszym wieku z chorobami narządu ruchu po przebytym leczeniu uzdrowiskowym. Materiał i metody; Badania wykonano za pomocą kwestionariusza SF-36 (wersja skrócona), wśród 68 osób w starszym wieku, (kobiety – 44, mężczyźni – 24). Kwestionariusz SF-36 posłużył do oceny stanu zdrowia w obszarze fizycznym,
funkcji psychospołecznych oraz ogólnych odczuć pacjentów związanych ze zdrowiem. Wyniki: Większość badanych to osoby z niską samooceną zdrowia, z problemami zdrowotnymi i ekonomicznymi. Stwierdzono obniżony poziom samooceny zdrowia, który może być powiązany z trudnościami w wykonywaniu codziennych czynności i problemami w systemie ochrony zdrowia. 
Wnioski: Obniżony poziom samooceny zdrowia i satysfakcji badanych, wskazuje na konieczność wdrażania programów edukacyjnych i zwiększenie dostępności do instytucji ochrony zdrowia.

Słowa kluczowe: starsze osoby, leczenie uzdrowiskowe, samoocena zdrowia


Summary

Introduction: Elderly patients diagnosed with chronic diseases are very absorbing and
Dissatisfied; they often focus on their own expectations, tackle problems poorly and find it difficult to accept new surroundings. The old age nature demands care individualisation and best endeavours to make the patient self-efficient and independent as well as improving care satisfaction. The aim of the research is a subjective health assessment and assessment of health resort treatment delivered by elderly patients with the lower limbs dysfunctions after the rehabilitation treatment. 
Material and methods: The research was carried out by means of the SF-36 survey (an abridged version) among 68 elderly patients (44 women, 24 men). The SF-36 questionnaire was employed to evaluate health condition in the area of physical efficiency, psychosocial functions and patients’ general opinions on their health.
Results: Most of the examined were people with low health self-assessment and economic problems. The analysis of this study revealed that low health self-evaluation in geriatric patients was dependent on the kind of education, their family and social standing. The results of the research showed that low self-assessment of health in participants might be directly connected with difficulties in daily living and problems of the health care systems. 
Conclusions: The lowered health self-assessment and dissatisfaction of the participants indicated a necessity of implementation of education programmes and suggested securing an easy access to health care institutions.


Key words: elderly people, health resort, self-evaluation of health

…....................................

Ocena warunków kąpieliskowych polskiego wybrzeża Bałtyku
Evaluation of bathing conditions on the Polish coast of the Baltic Sea

Marek Chabior, Małgorzata Owczarek


Streszczenie 
Ocenę warunków kąpieliskowych polskiego wybrzeża Bałtyku przeprowadzono na podstawie danych hydrologiczno-meteorologicznych sieci IMGW dla półrocza ciepłego (V-X) z okresu 1961-2005. Jako kryteria przyjęto: występowanie temperatury wody Twł15°C i ł18°C, współwystępowanie: temperatury wody Twł15°C i średniej dobowej temperatury powietrza Tpł15°C oraz nowy syntetyczny wskaźnik oceny warunków kąpieliskowych, który skonstruowano na podstawie temperatury wody, oceny odczuwalności cieplnej według temperatury odczuwalnej STI, zachmurzenia, prędkości wiatru z godz. 12 UTC, oraz wystąpienia opadu w ciągu dnia (od 06 do 18 UTC). 
Wyznaczono daty początku i końca oraz czas trwania sezonu kąpieliskowego. Stwierdzono, że generalnie najdłuższy sezon kąpieliskowy jest nad Zatoką Pomorską i Gdańską, a najkrótszy na wybrzeżu środkowym. Korzystne warunki kąpieliskowe, określone za pomocą zaproponowanego nowego wskaźnika, z częstością powyżej 50% występują w Świnoujściu i Kołobrzegu, od trzeciej dekady czerwca do pierwszej dekady września, a w Helu - od pierwszej dekady lipca do pierwszej dekady września. 
Tylko w przypadku serii ze Świnoujścia, dla wszystkich przyjętych w pracy wskaźników oceny, zaznacza się istotny statystycznie dodatni trend liczby dni z korzystnymi warunkami kąpieliskowymi. W przyjętych w pracy wskaźnikach oceny warunków kąpieliskowych najlepiej ich zmienność opisuje wielomian drugiego stopnia.

Słowa kluczowe: warunki kąpieliskowe, wskaźniki biometeorologiczne, klimat odczuwalny

Summary

The assessment of bathing conditions along the coast of the Baltic Sea was carried out on the basis of hydrological and meteorological data of the IMGW (the Institute of Meteorology and Water Management) network for the six warm months of the year (May-October) in years 1961-2005. The assessment of the bathing conditions was executed on the basis of the occurrence of water in temperatures tw315°C and 18°C and co-occurence of: water temperature (tw315°C) and mean daily (24 hrs) air temperature (ta315°C). In the study a new synthetic index of the bathing conditions assessment was established. It was based on the following factors: water temperature, assessment of the warmth sensation determined by the sensible temperature index (STI), cloudiness, wind speed at 12 UTC and precipitation during a day (06 -18 UTC). 
Dates of the beginning and the end together with the duration of the bathing season were determined. The longest bathing season was generally observed by the Pomeranian and Gdańsk Bays, whereas the shortest - on the central coast. Favourable bathing conditions of the frequency above 50 per cent, determined by the suggested new index, occur most often in Świnoujście and Kołobrzeg from the third decade of June to the first decade of September, and in Hel from the first decade of July to the first decade of September. 
During the 45 year period of 1961-2005, a statistically positive trend of the number of bathing days for all the indices used in the study is observed only in Świnoujście. The variability of all the indices of the bathing conditions assessment used in the study is best described by a polynomial of the second degree.

Key words: bathing conditions, biometeorological indices, sensible climate

KONTAKT

Polskie Towarzystwo Balneologii i Medycyny Fizykalnej
Zarząd Główny
ul. Leśna 3
87-720 Ciechocinek

tel/fax: 54 283 39 45 lub tel. 54 283 39 15
NIP 891-14-16-614
Nr konta BZ WBK o/ Ciechocinek 66 1500 1780 1217 8001 4444 0000